sofiAkademi’den Çocuklar İçin Felsefe

0
989

Dramaturg Ruteba Doğan, Çocuklar İçin Felsefe yöntemini Antalya’da bilinir kılmak ve yaygınlaştırmak amacıyla uygulama çalışmaları yürüten sofiAkademi’nin kurucularından. Lisans eğitimini Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Tiyatro Bölümü Dramatik Yazarlık Ana Sanat Dalı Bölümü’nde tamamlayan ve daha sonra Boğaziçi Üniversitesi’nde ‘Çocuklar İçin Felsefe Eğitmen Eğitimi’ programına katılan Doğan’la, çocuklarla felsefe yapmanın kazanımları üzerine konuştuk.

sofiAkdemi’yi kısaca nasıl tanımlıyorsunuz?

sofiAkademi, çocuklar ve yetişkinler için felsefe (P4C), yaratıcı yazarlık, edebiyat/derin okuma, doğaçlama/tiyatro, sinema/film okuma, fotoğraf, kurumlara sanatla gelişim atölyeleri düzenleyen, kişisel gelişim danışmanlık çalışmaları yapan bir üretim alanı.

Çocuklar İçin Felsefe (P4C) nedir?

Çocuklar İçin Felsefe (P4C), 1960’larda, Amerikalı felsefe profesörü Matthew Lipman’ın tanımladığı bir düşünme yöntemi. Çocuklar için felsefe, akıl yürütme becerisini geliştirmeyi, ezber öğretiler dışında düşünmeyi geliştirmeyi, düşünceleri sorgulamayı amaçlar. Kavram ve sorgulama üzerine kurulu her disiplinde ve konu alanında uygulanabilen bir öğretim yöntemidir. Sanat, matematik, tarih, biyoloji… Hepsi soruşturan topluluk ilkesiyle hareket edebilir. Ben, çocuklar için felsefe yöntemiyle yaratıcı yazı çalışmasını bir arada yürütüyorum. Çocukların düşüncelerini konuşma dışında yazıyla da anlatabilmelerini önemli buluyorum.

Düşüncelerini nasıl yazıyorlar?

Çocuklardan bazen düşüncelerini bir masal, öykü gibi yazmalarını istiyorum, bazen de bir düşünce yazısı olsun diyebiliyorum ya da bir şiir. Bu süreç içinde çocukları edebiyatla bir araya getirebilmek çok güzel. Düşünce ile yazının buluşmasını kavramak, çocuk için çok değerli bir öğreti bence. Ayrıca bu süreç sadece edebiyat ya da felsefe açısından değil, dolaylı bir ilişki ile dil, gramer, noktalama işaretlerinin kullanımı gibi teknik birçok bilgiyi de sunuyor. Çocukların düşüncelerini yazarken duygularıyla da karşılaşmalarını sağlamak sürecin en keyifli yanlarından biri.

Bu atölyede çocuk ne öğreniyor, ne yazıyor?

Çok basit: Kendi düşüncelerini, duygularını ve kendi dışında kalan düşünceleri, duyguları… Bir grup çalışması olduğu için, birçok arkadaşının düşüncesiyle, duygusuyla tanışıyor. Çocuklar için felsefe, çocukların sorularını, düşüncelerini manipüle etmeden, çocuğu bir şeye yönlendirmeden, yani öğretme kaygısıyla değil, çocuğun kendi düşüncelerini bulması ve bilgiyi ilişkilendirme yöntemiyle ilerler. Çocuğun kendini güvende, rahat hissedebileceği, düşüncelerini özgürce söyleyebileceği bir ortam oluşturur. Çocuğun belki de daha önce üzerine hiç düşünmediği, konuşmadığı kavramlar, değerler, düşünceler, bilgiler hakkında düşünmesi, konuşması, sorgulaması çocuğun öğrendiği şeydir aslında. Düşünmeyi öğreniyor. Düşüncelerini, duygularını ifade edebilmeyi… Bir atölye çalışmasında çocuklarla “Unutmak nedir? Hatırlamak nedir? Her şeyi unutursak ne olur?” soruları üzerinden alzhemier’ı düşünüp konuşuyorduk. Soruşturmanın sonunda yazıyla ifade etme sürecine geçtik. Yazı yazmayı bilmeyen bir öğrencim bu resmi çizdi. Bence ne öğrendiğine dair çok net ve değerli bir cevap.

Okul öncesi çocuklarla da felsefe yapılabilir mi?

Çocukların her yaş döneminde düşünceleri, soruları var. Çocuklar için felsefe okul öncesi çocuklarla da yapılabilir. Sosyal ve bilişsel becerilerin kazanımı adına çok önemli. Çocuğun bir şeyi nasıl değerlendireceğine dair donanım kazanmasını sağlayabilmek, okul öncesi bu sürecin başlangıcı. Okul öncesi öğrencilerime, “Kırmızı Başlıklı Kız masalını değiştirebilir miyiz? Başka şeyler olsa bu masalda, ne olabilir mesela?” diye sorduğumda, onlardan ezberi, ön yargıları bozan, yaratıcı ve bir o kadar da makul öneriler, çözüm yolları duydum. Okul öncesi ile yazmak yerine çiziyoruz. Bu çizimde Kırmızı Başlıklı Kız, Kurt aç olduğu için ona köfte veriyor. Kurt gülümsüyor. Çocuğun sadece sorunu nasıl çözdüğü değil, soruna nasıl yaklaştığı bir sürü şey anlatır.

Çocuklar İçin Felsefe’nin çocuk için kazanımlarını özetlemenizi istesek?

Kısaca şunlar söylenebilir. Çocuklar İçin Felsefe (P4C) eğitiminin başlıca kazanımları; çocuk kendi düşüncelerini nedenlerini açıklayarak anlatabilir, kendi görüşlerini ve katılmadığı görüşleri belirtebilir, eleştiriyi ve düşünsel tartışmanın pozitif bir değer olduğunu bilir, kendini eleştirebilir, başka görüşleri dinler düşünür, farklı çözümlere ve önerilere açıktır, iletişim beceresi kazanır, mantıksal yetileri gelişir. Eleştirel ve yaratıcı düşünme becerisini geliştirir. Atölyelerden, çocukların çalışmalarından örnekler vererek de bunu gösterebiliriz. “Hangi acı daha çok acıtır, fiziksel, ruhsal? Hangisi daha çabuk geçer?”


“Can sıkıntısı nedir? Senin canını en çok ne sıkar?”

“Büyümek nedir? Nasıl bir şeydir? Büyümek üstüne bir şiir yazabilir misin?”

Bu görsellerde çocukların düşünce ve duygu dünyalarına ait birçok veri var. Bu paylaşımlar ne kadar zaman sonra oluşuyor?

Belki ilk atölyede, belki birkaç atölye sonrasında. Çocuklar için felsefede sorularınız kadar, sorularınızın çocuğun dünyasında nereye, nasıl yol açacağı da önemli. Bu süreç çocuklarda farklı şekilde işliyor. Düşünme eyleminin aktif olduğunu kurduğu cümleden, sorularından, hatta seçtiği kelimelerden bile anlayabiliyorsunuz. “Çocuklar İçin Felsefe çocuğun düşünme etkinliğini başlatan bir eğitimdir.” Düşünme niteliği üzerine çalışır; düşünmenin niteliği insanın yaşam niteliğini doğrudan etkileyen bir unsurdur.